Oznake za kape austro-ugarske vojske

Izvor: časopis “dinar”, broj 18, 2004. god.

Branko Jevtić

Oznake za kapu Austro-Ugarske vojske (Kappenabzeichen) pojavile su se u većem broju neposredno prije i tijekom Prvog svjetskog rata. Računa se da ih je bilo oko 2 000 različitih, a bile su popularne među vojnicima i starješinama. One su u suštini bile poluzvanične oznake, i zato odvojene od regularnih oznaka specijalnosti, a nosile su se isključivo na lijevoj strani kape.
Ministarstvo rata je podržavalo proizvodnju ovih oznaka iz više razloga. Kao prvo, njihovom prodajom punili su se razni fondovi (za ratne inavlide, udovice, ratnu siročad i sl.) a kao drugo, imale su jak propagandni karakter. Uredbom od 27.11.1916 ove oznake postale su sastavni dio uniforme i na fronti i u pozadini. Teme na tim oznakama bile su raznolike i dijelimo ih u nekoliko skupina:
– Oznake sa likom vladara ili važnijih vojskovođa
– Oznake vojnih formacija – od armija do četa
– Komemorativne oznake povodom većih vojnih operacija
– Patriotske i propagandne oznake ( Crveni križ, razni fondovi i sl.)

Autori oznaka bili su najpoznatiji medeljari iz cijele carevine, tako da su pojedine bile prava mala remek djela. Među najpoznatije spadaju: Rudolf Marschal, Richard Placht, Reichl, Svoboda, Mohr, Prinz W. Wald, Hauber, Emil Thurner, Kautsky, Springer Herman Liebech, Richard Axssmann. Najpoznatije medaljarnice koje su izrađiivale ove oznake bile su: Atelier Gurhner, Bruder Schneider iz Beča i Arkanzas iz Budimpešte. Medu manjim medaljarnicama izdvajaju se : Martar, Herman, Winter Adler, Pramer i dr.

Zbog multietičnosti carevine moglo se očekivati upotreba više jezika na oznakama, ali u upotrebi je najčešce bio njemački i mađarski, a puno rjeđe češki, poljski, hrvatski i to uglavnom u propagandnim oznakama. Jezici kao što su turski i bugarski su, kao saveznički, znatno rjeđi. Posebno su bile interesantne oznake vojske Bosne i Hercegovine, koja je bila posebna vojna formacija. Na njima su natpisi uglavnom bili dvojezični – njemački i srpskohrvatski.

Oznake su se proizvodile od različitih materijala i samim tim su bile i različite kvalitete. U početku ratnih operacija pojavljivale su se oznake izrađene od mesinga i bakra (od zaplijenjenih artiljrijskih čahura), a kasnije od željeza, cinka i najčešće od “ratnog metala” (Kriegs-metal), tj. željeza presvučenog antimonom. Za starješine i za specijalne i posebne jedinice rađene su i emajlirane višebojne oznake. Posebno su lijepo izrađivane oznake konjice (zmajevi, gusari).
Za proučavanje i kolekcionarsko sakupljanje su najzanimljivije oznake onih jedinica koje su u ratnim operacijama bile na našim terenima i na njima su često upisana mjesta i krajevi kroz koje su prolazile.